Op de High Tech Campus in Eindhoven, een steenworp van ASML en NXP, draait de fabriek van SMART Photonics dag en nacht. Het bedrijf, opgericht in 2012, is producent van fotonische chips, die werken met licht in plaats van elektronen en daardoor veel meer data kunnen transporteren dan conventionele halfgeleiders.
‘De kracht van fotonica is dat je relatief veel functionaliteiten in een kleine chip kunt krijgen’, zegt Johan Feenstra, sinds 2019 actief als CEO van SMART Photonics. ‘Met die fotonische chip kun je veel applicaties kleiner, sneller én goedkoper maken.’
Geen internet zonder fotonica
En die chips zijn overal. ‘Je kunt internet niet gebruiken zonder fotonische chips. Ook kunnen deze chips bijvoorbeeld het energieverbruik van AI in datacentra drastisch terugbrengen. Het is geen vervanger van elektronica-industrie, maar een nieuwe toepassing.’
Fotonica is dan ook een strategische kerntechnologie voor Europa. Niet alleen volgens Feenstra, maar ook volgens de EU zelf. De markt wordt in één adem genoemd met AI, zelfrijdende auto’s en toekomstige mobiele netwerken. ‘Wij zijn een belangrijke spin in het web’, zegt Feenstra. ‘De kracht van een lokale chipmaker is enorm, helemaal in het huidige geopolitieke landschap.’
Europese technologie
Inmiddels groeit SMART Photonics hard. Het aantal medewerkers steeg in vijf jaar tijd van 60 naar 190. Ook de productiecapaciteit groeit gestaag. In 2020 kwam vanuit China serieuze interesse voor de technologie uit Eindhoven. Feenstra stond er eerst niet onwelwillend tegenover. ‘Ik heb hiervoor voor een bedrijf gewerkt waarbij we tien jaar goed en vertrouwd met Chinezen hebben samengewerkt. Ik was op dat moment positief over de investeerder.’
Toch besloot Feenstra, na overleg met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, de Chinese investeerder te weren. De Nederlandse overheid stapte in met een lening van twintig miljoen euro om het bedrijf in Nederlandse handen te houden. ‘Als ik terugkijk, was dit een goede beslissing voor het bedrijf. De kans op kennislekkage of vervreemding op lange termijn was te groot.’
Cruciale chipkennis
Voor het Eindhovense bedrijf pakte die beslissing goed uit. Zo’n 52 kilometer ten noorden, in Nijmegen, liep het anders. Chipmaker Nexperia, producent van halfgeleiders die in bijna elk elektronisch apparaat zitten, werd onderdeel van een historische ingreep vanuit het Nederlandse kabinet. Het kabinet vreesde dat cruciale chipkennis richting China zou verdwijnen en legde vervolgens een bevel op dat de verplaatsing van productie, kennis en technologie niet zonder instemming van de overheid mocht. Ook stapten een aantal bestuurders naar de ondernemingskamer vanwege een conflict over beleid en zeggenschap met de Chinese eigenaar Wingtech. De Chinese top van moederbedrijf Wingtech werd vervolgens opzijgezet.
Feenstra volgt de zaak op de voet. Hij zegt minder naïef te zijn geworden over hoe ver de arm van de Chinese overheid reikt. ‘Ik hoef maar naar Nexperia te kijken om te zien wat voor gevolgen het kan hebben. Het risico is dat je kennis langzaam vervreemdt, dat je het op een gegeven moment niet meer in de hand hebt. Dat is precies wat we wilden voorkomen.’
Bewust processen geheimhouden
SMART Photonics heeft zo’n vijfendertig nationaliteiten in dienst. Feenstra is er trots op, maar het vraagt bewuste keuzes. Zoals een strikt need-to-know principe. ‘We segmenteren, niet iedereen kan overal bij. Dat is sowieso goed voor ons businessmodel. Wij werken met klanten die in dezelfde applicatie actief zijn. Dan mag een engineer de trucjes van klant A niet toepassen bij klant B.’
Het productieproces telt ruim 450 stappen. De kleine processtappen – temperaturen, materiaalcombinaties, timings – worden bewust geheimgehouden. ‘Heel weinig mensen in het bedrijf hebben een volledig beeld van het maakproces. Daarmee kun je niet een SMART Photonics 2.0 opbouwen.’
Onmisbaar zijn als nieuw kompas
Feenstra heeft een woord gevonden dat zijn benadering samenvat. Niet soevereiniteit, niet autonomie, maar onmisbaarheid. ‘Het lukt niet om alles alleen te doen. Maar je kunt er wel voor zorgen dat je onmisbaar bent.’
Die onmisbaarheid begint bij de waardeketen. Een essentiële schakel is de wafer waarop fotonische chips worden gebouwd. SMART Photonics kiest bewust voor niet-Chinese leveranciers. Bij investeerders geldt hetzelfde principe: due diligence werkt in beide richtingen. ‘Je wilt weten met wie je te maken hebt. Reputatie telt zwaar. Voor een kapitaalintensief bedrijf zoals wij zoek je investeerders met een langetermijnvisie.’
Codenaam: Manchester City
Terugkijkend noemt Feenstra twee concrete lessen. De eerste is praktisch: cybersecurity. ‘Als startup heb je weinig budget. Je doet dus te weinig aan cybersecurity, of te laat. Wij signaleren nu actief hackerspogingen en reageren erop. Maar ze komen zeker binnen. Mensen zijn echt bezig om hier dingen op te halen.’
De tweede les is mentaal. ‘Ik had de impact onderschat van wat er om ons heen gebeurt en hoe mensen meekijken met wat er in Europa en Nederland te halen is. Zeker als jij strategische technologie hebt: onderschat niet dat er mensen zijn die om die kennis geven. Daar mag je niet naïef in zijn.’
Dan is er de kleine dagelijkse discipline die meer zegt dan grote visiedocumenten. In de vergaderzalen van SMART Photonics worden geen klantnamen uitgesproken. Iedere klant heeft een codenaam: een sportclub. ‘Manchester City, AC Milan, noem maar op. Dat maakt dat je de gewoonte hebt om nóóit een echte klantnaam te noemen, ook niet per ongeluk.’
Van Eindhoven naar de wereld, maar niet andersom
De ambities van SMART Photonics reiken inmiddels verder dan de High Tech Campus. Het bedrijf is indirect betrokken bij PIX Europe, een EU-gesubsidieerd fotonicaplatform dat in Eindhoven wordt opgebouwd.
Het bedrijf werkt ook aan plannen voor een grootschalige Nederlandse fotonicafabriek – onderdeel van de industriële moonshot-agenda die oud-ASML-topman Peter Wennink voor de Nederlandse maakindustrie uitschreef. Internationaal kondigde SMART Photonics de samenwerking aan met de Indiase GX Group, een initiatief van 49 miljoen euro.
Toch is Feenstra helder hierover. ‘Als wij dit succes doortrekken, openen we op langere termijn vast een keer faciliteiten in het buitenland. Dat is onvermijdelijk. ASML doet het ook. Maar de core blijft hier. De kennis, de waardeketen, de partners: ze zitten en blijven in Eindhoven.’
Bescherm wat je sterk maakt
Dit artikel is onderdeel van de reeks over economische veiligheid in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken. De urgentie voor bedrijven om weerbaar te worden tegen dreigingen op het gebied van economische veiligheid neemt de komende jaren alsmaar toe. Ook jouw bedrijf zit vol waardevolle kennis en innovatie die jou onderscheiden van concurrenten, van unieke technologie tot strategische inzichten. Deze assets geven jou een toonaangevende positie, maar maken je tegelijkertijd interessant voor andere landen.
Ga stapsgewijs aan de slag met Economische Veiligheid. Het EV-Stappenplan helpt je met gerichte vragen die bepalen wat relevant is voor jouw bedrijf.
