‘Het is een publiek geheim dat basiscellen van afgedankte batterijen een veel langer leven kunnen hebben.’ Enkele jaren geleden ging Marty Smits, mede-oprichter van scaleup Zhero Systems, aan de slag met dat gegeven.
Al gauw bleek dat de zwakste schakel bepaalt of een accu het nog doet. ‘Als een fietsaccu kapot gaat, kan dat liggen aan bijvoorbeeld beschadigde elektronische circuits, of een enkele batterijcel die uitvalt. Maar de meeste batterijcellen functioneren dan nog prima.’
Dat betekent dat je kapotte accu’s niet helemaal hoeft af te breken om er basisgrondstoffen uit te halen. Je kunt ook nieuwe accu’s bouwen met de nog werkende batterijcellen van afgedankte systemen. Op die manier maakt Zhero Systems energieopslagsystemen die volgens het bedrijf net zo goed zijn als nieuwe systemen.
Smits: ‘We zijn begonnen onder de naam Refurb Battery, maar in de batterijwereld betekent ‘refurbished’ dat je een systeem vervangt met compleet nieuwe batterijcellen. Dat is juist wat we niet doen, omdat we de nog werkende batterijcellen uit oude accu’s gebruiken. Dat is veel duurzamer. Daarom hebben we de bedrijfsnaam aangepast.’
Op weg naar circulaire batterijketen
Afgelopen maand haalde de circulaire scaleup twee nieuwe investeerders binnen: het publieke financieringsbedrijf Invest-NL en energieleverancier Greenchoice traden toe als minderheidsaandeelhouders. De omvang van het investeringsbedrag werd niet vrijgegeven, maar Smits wil wel toelichten waarom de nieuwe investeerders geïnteresseerd waren.
‘Zij zien allebei het strategische belang van circulariteit. Invest-NL zet in op thema’s als kritieke materialen, duurzame energie, netcongestie en circulariteit. We waren eigenlijk nog een beetje klein voor ze, maar omdat we op het snijvlak van al die thema’s opereren, waren ze toch geïnteresseerd. Greenchoice vindt het belangrijk om alle aspecten van het energiesysteem te vergroenen en daar hoort ook batterijopslag bij.’
Met steun van de nieuwe investeerders kan Zhero Systems onder meer geld steken in automatisering van de fabriekslijn en verbreding van het aanbod. ‘Ook kunnen we de samenwerking met de haven van Moerdijk intensiveren. Daar willen we een fabriek bouwen als onderdeel van een zogeheten circular lithium port, een plek om de hele batterijketen onder één dak te brengen om transportkosten en logistieke inefficiënties te minimaliseren.’
Zhero Systems (voorheen Refurb Battery) ontwikkelt hoogwaardige energieopslagsystemen op basis van hergebruikte batterijcellen. Het bedrijf neemt in Nederland afgedankte fietsaccu’s in, scant die en sorteert de cellen op kwaliteit. De bruikbare cellen krijgen een tweede leven in speciaal ontworpen batterijmodules, met 640 cellen per eenheid. De modules hebben een capaciteit van 6 tot 7 kilowattuur per stuk en worden in stalen trays geplaatst. Dat levert energieopslagsystemen op, die in containers en buitenkasten aan klanten worden geleverd.
Zhero Systems werkt in Nederland onder meer samen met Stichting OPEN om batterijcellen uit ingeleverde fietsaccu’s in te zamelen en te controleren op kwaliteit. Naast de samenwerking met fabrikanten van e-bikes, wil het bedrijf zijn circulaire aanpak verbreden via samenwerkingen met e-scooterproducenten en fabrikanten van elektrische voertuigen.
De systemen zijn ontworpen op repareerbaarheid en circulariteit; elke cel wordt individueel gemonitord. Als een cel of module uitvalt, kan die direct vervangen worden, waardoor het energieopslagsysteem als geheel blijft functioneren. Naast stationaire opslag (Zhero Plant) en mobiele oplossingen (Zhero Grid), komt het bedrijf in de loop van dit jaar met een thuisbatterij (Zhero Home). Doel is om te komen tot een volledig circulaire batterijketen, met een Europese materialenbank van goed gesorteerde stromen voor recycling. Dat moet kostbare grondstoffen binnen de regio houden.
Speelde duurzaamheid eerder in je carrière al een rol?
‘Ja, ik heb bijna twintig jaar bij Boston Consulting Group gewerkt en daar ook de duurzaamheidspraktijk opgezet. Dat was in een tijd dat dit onderwerp helemaal nog niet zo succesvol was als nu. In 2019 ben ik begonnen als ondernemer, in eerste instantie met zonne-energie en eigen energiebedrijven in Zuid-Afrika.’
Hoe kwam je bij circulaire systemen voor batterijen?
‘Batterijen zijn een cruciaal onderdeel van zowel de elektriciteits- als de mobiliteitstransitie. We onderschatten vaak hoeveel we er nodig gaan hebben. Het totale gewicht van in Nederland gebruikte lithiumbatterijen ligt in 2040 naar verwachting op zo’n vijf miljoen ton. Dat is een enorm volume. Het simpelweg weggooien of versnipperen van batterijcellen is doodzonde.
Een belangrijke vraag voor mij was dus: hoe geef je batterijen een tweede leven? In de zomer van 2021 ben ik met een aantal compagnons een pilot gestart in samenwerking met fietsfabrikant Accell en de Stichting OPEN. We wilden onderzoeken of je op een veilige manier goede cellen uit afgedankte accu’s van e-bikes kon halen voor hergebruik. Dat bleek te kunnen.’
Welke milieuwinst levert het hergebruik van oude batterijcellen op?
‘We hebben door onderzoeksbureau CE Delft laten berekenen wat de klimaatvoetafdruk van onze systemen is. Zij geven aan dat het gebruik van ons systeem, vergeleken met standaardbatterijen, een verschil maakt van 20 gram CO2 per kilowattuur die erin gaat. Dat betekent een CO2-reductie van 70 tot 80 procent vergeleken met standaardbatterijen.
Omdat we geen nieuwe grondstoffen hoeven te winnen, zijn we ook minder afhankelijk van landen als China of van problematische mijnbouw in Afrika.’
In Nederland is Zhero Systems vooral actief met het hergebruik van batterijcellen uit fietsaccu’s. Hoe ontwikkelt die markt zich?
‘Op dit moment wordt er jaarlijks ongeveer 300.000 kilo aan oude fietsaccu’s ingezameld in Nederland. Wij verwerken daar nu tot zo’n 150.000 kilo van, waarmee je ongeveer een miljoen batterijcellen per jaar een nieuw leven geeft in energieopslagsystemen.
De komende jaren kan de nuttige verwerking van oude accu’s nog fors omhoog. Dat wordt makkelijker als bij de productie van nieuwe batterijen meer rekening wordt gehouden met demontage en circulariteit. Dat is nu vaak nog niet het geval. Uiteindelijk willen we dat elke batterij in een “intelligente cirkel” terechtkomt in plaats van een lineair systeem.’
Welke mogelijkheden zie je voor verbreding buiten fietsaccu’s?
‘We kijken verder dan alleen e-bikes. Er zijn contacten met fabrikanten van scooters en ook de eerste autofabrikanten hebben al aangeklopt. Het is goed mogelijk om onze technologie en aanpak ook in andere batterijsectoren toe te passen. We onderzoeken of we onze basis kunnen inzetten voor batterijtoepassingen in datacenters, en in de auto- en truckindustrie.
Technisch gezien is onze circulaire batterij minstens even goed als een nieuwe uit China, mede door diensten die we leveren via monitoringsoftware en controles op het gebied van veiligheid en compliance. Qua prijzen zitten we in het middensegment van de markt, waardoor we goed kunnen concurreren met nieuwe systemen.’
Zhero Systems heeft nu mobiele en stationaire opslagsystemen voor zakelijk gebruik. Is er veel interesse bij bedrijven door netcongestie?
‘Ja, de wereld van batterijen is op dit moment echt hot. Onze Zhero Plant is een stationaire oplossing voor permanente uitbreiding, terwijl de Zhero Grid een mobiele container is om tijdelijke capaciteitsproblemen aan te pakken. Dat laatste speelt bijvoorbeeld voor bouwprojecten bij het opschalen van emissieloze toepassingen.’
Wat zijn jullie ambities voor de komende jaren?
‘In de loop van dit jaar breiden we het aanbod uit met de Zhero Home, een thuisbatterij voor consumenten met een concurrerende prijs. Ik hoop dat we over drie jaar de inzameling en verwerking voor e-bikes in heel Noordwest-Europa hebben geregeld.
Daarnaast willen we minstens één of twee andere ketens, zoals scooters of auto’s, operationeel hebben en moet de eerste fabriek in Moerdijk volop draaien.’
Dit artikel verscheen eerder op Change Inc.
